Maand van de Geschiedenis 2026

Lichaam & Geest

Vier lessen over de geschiedenis van de geneeskunde, van kruidentuin tot operatiekamer. Gemaakt voor de middenbouw: groep 5 en 6.

Bekijk de lessen
In samenwerking met de Maand van de Geschiedenis

4 lessenVan de Oudheid tot nu
Groep 5 en 6Gemaakt voor de middenbouw
Los of als reeksElke les staat op zichzelf
Direct bruikbaarPowerPoint per les + bijlagenboekje

Hoe ging dat eigenlijk vroeger?

Hatsjoe! Heb je een snotneus, dan pak je een zakdoek. Heb je koorts, dan ga je naar de dokter. Maar hoe ging dat toen er nog geen ziekenhuizen, pleisters of pillen waren?

Mensen dachten dat je ziek werd van te veel gal in je lijf, of van vieze lucht die over de stad hing. Dokters droegen maskers met lange snavels en niemand wist dat er piepkleine beestjes bestonden die je ziek konden maken. Het duurde eeuwen voordat we de geheimen van ons lichaam ontrafelden.

In deze lessen reizen leerlingen als medische speurneuzen door die geschiedenis: van kruidenvrouwen en pestdokters tot bacteriën, antibiotica en de zorg van nu. Ze onderzoeken, ontdekken, discussiëren en gaan creatief aan de slag.

Klaar om de witte jas aan te trekken?

De vier lessen

De lessen volgen de tijdlijn van de geneeskunde, maar zijn ook los van elkaar te geven.

Hoort bij alle vier de lessen

Het bijlagenboekje

In dit boekje staan de werkbladen en bijlagen voor alle lessen. Download het voordat je begint, dan heb je alles bij de hand.

Download bijlagenboekje (Word)

Les 1Oudheid tot Middeleeuwen

Natuurlijke Geneeskunde

Ontdek hoe mensen vroeger ziekten behandelden met kruiden, planten en eeuwenoude kennis.

Lesmateriaal volgt binnenkort

De bijlagen voor deze les staan in het bijlagenboekje.

Illustratie bij les 1: Natuurlijke Geneeskunde

Lang voordat er apotheken bestonden, zocht je genezing in de natuur. De Griekse arts Hippocrates dacht dat je lichaam gezond bleef zolang vier ‘sappen’ in evenwicht waren: bloed, slijm, gele gal en zwarte gal. In de Middeleeuwen kweekten monniken en kruidenvrouwen geneeskrachtige planten in kloostertuinen en schreven ze hun kennis op in dikke kruidenboeken.

Leerlingen duiken in die eeuwenoude kennis. Ze onderzoeken echte kruiden met hun zintuigen, ontdekken welke planten vroeger tegen welke kwaal werden gebruikt en vergelijken dat met wat we er nu van weten. Wat werkte echt, en wat was bijgeloof?

Onderzoekend leren met kruiden en planten
De vier lichaamssappen van Hippocrates
Een eigen kruidenboek of receptenkaart maken

Les 21347 tot 1351

De Zwarte Dood

Reis terug naar de veertiende eeuw en onderzoek de grootste pandemie van de Middeleeuwen.

Lesmateriaal volgt binnenkort

De bijlagen voor deze les staan in het bijlagenboekje.

In 1347 kwamen er schepen aan in Europese havens met een onzichtbare passagier aan boord: de pest. Binnen een paar jaar stierf misschien wel een derde van alle Europeanen. Niemand wist waar de ziekte vandaan kwam. Was het een straf? Kwam het door de stand van de sterren? Of door de stinkende lucht?

Leerlingen worden historische detectives. Ze verzamelen aanwijzingen, zoeken uit hoe de ziekte zich verspreidde en ontdekken welke rol ratten en vlooien speelden. Ook het beroemde snavelmasker komt voorbij, dat pas eeuwen later opdook. Tot slot trekken ze de vergelijking met hoe we vandaag omgaan met besmettelijke ziektes.

Speurwerk met historische bronnen
De verspreiding van de pest in kaart brengen
Klassengesprek: toen en nu

Les 3Romeinen tot 19e eeuw

Hygiëne

Van badhuizen tot bacteriën: ontdek hoe ons denken over gezondheid veranderde.

Lesmateriaal volgt binnenkort

De bijlagen voor deze les staan in het bijlagenboekje.

Hoe schoon was het vroeger eigenlijk? Dat hing er helemaal van af wanneer je leefde! De Romeinen hadden prachtige badhuizen, maar in middeleeuwse steden was het vaak een smerige boel. De leerlingen ontdekken hoe er in elke tijdsperiode weer anders over schoon en vies werd gedacht. Daarna maken ze kennis met de kiemtheorie: het grote inzicht dat piepkleine organismen, zoals bacteriën en virussen, ons ziek kunnen maken.

En dan is het tijd voor de heldin van deze les: Florence Nightingale! Midden in een oorlog trof zij een ziekenhuis vol vuil, ratten en zieke soldaten aan. Met haar lamp liep ze ’s nachts langs de bedden, waardoor ze de bijnaam ‘de dame met de lamp’ kreeg.

Ze zorgde voor schone lakens, frisse lucht, goed eten en gewassen handen, en hield met lijsten en tabellen precies bij wat dat opleverde. Het resultaat? Veel minder soldaten overleden. Florence liet zien dat goede zorg levens redt en werd zo de oprichtster van de moderne verpleegkunde.

Les 41928 tot nu

Moderne zorg

Van penicilline tot operatierobots: hoe wetenschap de zorg veranderde.

Lesmateriaal volgt binnenkort

De bijlagen voor deze les staan in het bijlagenboekje.

In 1928 komt de Schotse wetenschapper Alexander Fleming terug van vakantie en treft een rommeltje aan in zijn laboratorium: op een van zijn bakjes met bacteriën is schimmel gegroeid. Weggooien? Nee! Fleming ziet iets bijzonders: rondom de schimmel zijn de bacteriën verdwenen. Zo ontdekte hij per ongeluk penicilline, het eerste antibioticum. Ziektes waar mensen vroeger aan overleden, konden ineens genezen worden.

Maar goede zorg gaat niet alleen over medicijnen. Wat beloven artsen eigenlijk als ze aan hun werk beginnen? De leerlingen ontdekken dat dokters vandaag de dag nog altijd een eed afleggen die teruggaat op Hippocrates, dezelfde arts die we in les 1 al tegenkwamen. De cirkel is rond! Wat zou jij beloven als jij dokter was?

Over De Noordwijkse Methode

Benieuwd naar de hele methode?

Deze lessen zijn ontwikkeld door De Noordwijkse Methode. Maak kennis en ontdek wat de methode voor jouw school kan betekenen.

Plan een kennismaking
Bekijk de methode

Een uitgave van De Noordwijkse Methode, ontwikkeld voor de Maand van de Geschiedenis 2026.