Lichaam & Geest

Lang voordat er apotheken bestonden, zocht je genezing in de natuur. De Griekse arts Hippocrates dacht dat je lichaam gezond bleef zolang vier ‘sappen’ in evenwicht waren: bloed, slijm, gele gal en zwarte gal. In de Middeleeuwen kweekten monniken en kruidenvrouwen geneeskrachtige planten in kloostertuinen en schreven ze hun kennis op in dikke kruidenboeken.

Leerlingen duiken in die eeuwenoude kennis. Ze onderzoeken echte kruiden met hun zintuigen, ontdekken welke planten vroeger tegen welke kwaal werden gebruikt en vergelijken dat met wat we er nu van weten. Wat werkte echt, en wat was bijgeloof?

• Onderzoekend leren met kruiden en planten
• De vier lichaamssappen van Hippocrates
• Een eigen kruidenboek of receptenkaart maken

In 1347 kwamen er schepen aan in Europese havens met een onzichtbare passagier aan boord: de pest. Binnen een paar jaar stierf misschien wel een derde van alle Europeanen. Niemand wist waar de ziekte vandaan kwam. Was het een straf? Kwam het door de stand van de sterren? Of door de stinkende lucht?

Leerlingen worden historische detectives. Ze verzamelen aanwijzingen, zoeken uit hoe de ziekte zich verspreidde en ontdekken welke rol ratten en vlooien speelden. Ook het beroemde snavelmasker komt voorbij, dat pas eeuwen later opdook. Tot slot trekken ze de vergelijking met hoe we vandaag omgaan met besmettelijke ziektes.

• Speurwerk met historische bronnen
• De verspreiding van de pest in kaart brengen
• Klassengesprek: toen en nu

De Romeinen gingen samen naar het badhuis, maar eeuwen later gooiden mensen hun afval gewoon op straat. En toen een arts in 1847 voorstelde dat dokters hun handen moesten wassen, werd hij uitgelachen. Toch had hij gelijk. Al in de zeventiende eeuw zag de Delftse Antoni van Leeuwenhoek door zijn zelfgemaakte microscoop piepkleine ‘diertjes’ bewegen. Pas veel later begreep men wat dat betekende.

Leerlingen ontdekken hoe ons idee van ‘schoon’ door de eeuwen heen veranderde. Ze doen proefjes met zeep en water, maken het onzichtbare zichtbaar en denken na over waarom één simpel gebaar, handen wassen, zoveel levens heeft gered.

• Proefjes met zeep, water en ‘bacteriën’
• Antoni van Leeuwenhoek en de microscoop
• Een eigen hygiëneposter ontwerpen

In 1928 kwam Alexander Fleming terug van vakantie en zag dat er schimmel op zijn bakjes met bacteriën groeide. Rond die schimmel waren de bacteriën verdwenen. Zo werd, min of meer per ongeluk, penicilline ontdekt: het eerste antibioticum. Daarna ging het snel: vaccins, röntgenfoto’s, MRI-scanners en zelfs robots die helpen bij operaties.

Leerlingen onderzoeken hoe de zorg van vandaag werkt en wie er allemaal bij betrokken zijn. Ze ontdekken hoe toeval en doorzettingsvermogen samen tot grote uitvindingen leidden, en denken na over de zorg van de toekomst. Welke uitvinding zouden zíj willen doen?

• Het verhaal van Fleming en de penicilline
• Beroepen in de zorg van nu
• Een uitvinding voor de zorg van de toekomst bedenken